De hemel op aarde

DE HEMEL OP AARDE

Verwarrende beelden

Hopelijk hebben we mooi weer voor de “Hemelvaart”. Het jaarlijks herhaalde grapje hoort er nu eenmaal bij. Zo worden er meer grapjes verteld bij gelegenheid van christelijke feestdagen. Op de dag van Pinksteren krijgen de apostelen allemaal een vlammetje boven hun hoofd en beginnen ze in alle mogelijke en onmogelijke talen de mensen toe te spreken.

Religieuze feesten worden met een lachertje naar het land van de fantasieën verwezen. De maagdelijkheid van Maria moet er aan geloven. En Jozef wordt meewarig als voedstervader van Jezus genoemd. Het is typisch voor de sfeer van de secularisatie. Er werd grote kuis gehouden in de vele verhalen die de Bijbel rijk is. Meestal omdat ze letterlijk voor waar werden gehouden.

Voorbij de fantasieën

We zetten een flinke stap voorwaarts door de ratio in te zetten. “Hemelvaart” wordt best niet letterlijk begrepen. Zoals ook de welbespraaktheid van de apostelen op Pinksteren best met een korrel zout wordt genomen. Een rationele studie van dit soort verhalen is onontbeerlijk om hun betekenis te actualiseren. Het komt er op aan door te dringen tot de kern van ons geloof, ontdaan van alle franjes of tierlantijntjes.

Voor sommigen is dit te veel gevraagd. Ze voelen zich aan hun lot overgelaten. Nochtans heeft de ratio geholpen om nieuwe inzichten te integreren in een geloofsovertuiging. Het is echter niet doorgedrongen in brede kringen van kerkgetrouwen. De cognitieve dimensie van een geloofsovertuiging kan echter niet ontbreken. Nochtans is dat wel het geval geweest. Het is niet alleen voelbaar in het godsdienstonderwijs, ook clerici die geacht worden de nieuwe inzichten door te geven zijn hier niet altijd in geslaagd. Het resultaat is een leegloop van alles wat met religie of geloof te maken heeft.

Nieuwsgierig

Er dient zich vandaag een nieuwe interesse aan. En wel bij de jongere generaties. Merkwaardig is dat. De groots opgezette wereldjongerendagen zijn er een symptoom van. Massaal komen jonge mensen samen rond de paus die hen bemoedigt om als gelovigen uit te komen voor hun geloofsovertuiging. Deze jongere generatie heeft geen last van de nasleep van de secularisatie waar de oudere generatie soms nog steeds mee worstelt. Ze hebben iets ontdekt dat een heel nieuwe dimensie in hun leven kan betekenen. Ze zijn nieuwsgierig om van naderbij kennis te maken met wat voor hen een nieuwe wereld is.

Op zoek naar houvast

Wie weet kan het verhaal van de hemelvaart iets betekenen in de woelige en onrustbarende wereld waarin we zijn beland. De ruimtevaarten die in onze cultuur als indrukwekkend teken van intelligentie worden beschouwd maken eerder angstig dan ze vertrouwen wekken. Het feest van hemelvaart is geen uittocht naar een nieuwe planeet. Geen schot in de lucht! Het wil veeleer een beeld van hoop zijn middenin de dreigende verwarring waarin zoveel mensen zijn terecht gekomen.

Vooral jongeren ervaren het. Zij beseffen dat de toekomst er voor hen niet rooskleurig uit ziet. De geneugten van de welvaartsmaatschappij zijn op gebruikt. Zij zien ook de algemene vervlakking en onverschilligheid in de samenleving. Vanzelfsprekend hopen jongeren ergens een houvast te vinden. Er is in deze wereld zoveel onveiligheid die op ons afkomt. Ze hopen dat er een beetje hemel voor hen mag overblijven.

Innerlijk gesprek

Het is een vraag van levensbelang waar ze mee geconfronteerd worden. Ze vragen zich af waar ze met hun leven naartoe moeten. Ze kijken uit naar voorbeelden die een bron van inspiratie kunnen zijn. Langs verschillende wegen zoeken ze contact met een soort innerlijke stem waarmee ze in “gesprek” kunnen gaan. Je kan het gerust bidden noemen. Ze schrikken er niet voor terug. Ook niet om er voor uit te komen dat ze zich goed voelen in de liturgische gebeden en rituelen die in de kerk gebruikelijk zijn. Het geeft hen zelfs iets van een hemels gevoel.

Jakob’s droom

De hedendaagse uitdagingen zijn niet te onderschatten. Soms heeft een mens wat fantasie nodig om overeind te blijven. In de Bijbel staat het verhaal van een spannende droom die misschien enig licht kan schenken. Het gebeurde bij een zekere Jakob, een figuur van ver voor onze tijdrekening. Hij zag in zijn droom waarin hij een ladder die van op de grond beneden tot boven in de hemel reikt. Hij zag in zijn droom hoe engelen langs die ladder op en neer gingen, alsof ze Jakob de weg naar de hemel wilden wijzen.

Het was een vreemde, ietwat nare droom. Want het deed Jakob denken aan zijn broer die hij bedrogen had door de erfenis van hem weg te luizen waar hij eigenlijk recht op had. Was het daarom dat die engelen voortdurend op en neer gingen? Om Jakob daaraan te herinneren. Hij wist maar al te goed dat hij die breuk had veroorzaakt! En hij was stiekem op de vlucht gegaan. Dat hem vervelende dromen overvielen is niet te verwonderen. Het is alsof ze iets in hem wakker maakten. Het blijkt uit zijn verbouwereerdheid wanneer hij ontwaakt. “Waarlijk, God is op deze plaats en ik wist het niet. Dit kan niets anders zijn dan het huis van God, en de poort naar de hemel” (Genesis, 28,12).

Huis van God

En dan doet hij iets veelbetekenend. “De volgende morgen, zette Jakob de steen waar hij met zijn hoofd op had gelegen, overeind als een wijsteen en goot er olie over uit. Hij noemde die plaats Betel (… ). En deze steen, die ik als heilige steen opricht, zal het huis van God zijn: (28,22). Een “heilige plaats”. De steen die hij opricht is “Betel”: huis van God. Het is de plaats waar Jakob door elkaar geschud wordt en waar een begin van inkeer begint.

Hij richt een steen op als een plaats die voorgoed een bijzondere betekenis zal hebben. Dat bedoelt de term “heilig” te zeggen. Het heilige is datgene wat buiten het gewone, alledaagse, doorbreekt. Als iets dat binnen het gewone leven iets heel nieuws laat oplichten. Er is iets gebeurd met Jakob. Hij zet een stap naar zijn broer toe. Daarom is die plek zo heel bijzonder. Het is niet zomaar een steen; het is iets wat het begin is van de weg naar de hemel.

Marc Chagall

De Franse kunstenaar Marc Chagall heeft aan dit verhaal een eigen interpretatie gegeven. Terwijl in Jakobs droom engelen op en af gaan langs een ladder naar de hemel, maakt Chagall er mensenfiguren van die de plaats van de engelen lijken over te nemen. Zo verknoopt hij de ”weg naar binnen” die Jakob moet gaan met de “weg naar buiten” die hem naar zijn broer doet keren. Inkeer en inzet horen samen.

Mensen nemen geen vrede met de “normale” gang waarin eigenbelang op de eerste plaats komt. Ze zoeken ook iets dat het alledaagse overstijgt. Iets wat hen onvoorwaardelijk ter harte gaat. Dat kan de stap zijn die Jakob naar zijn broer zet. Het inspireert hem om “uit” de normale gang van zaken te stappen op weg naar een nieuwe harmonie, voorbij het gewone, alledaagse.

Het “heilige” breekt binnen in het alledaagse. Het éne kan niet zonder het ander. De ladder toont mensen die op en af gaan, maar die blijvend uitreiken naar wat of wie de weg naar de hemel wijst. Chagall geeft hiermee te kennen dat alleen mensen elkaar omhoog kunnen duwen, evenzeer als ze elkaar omlaag kunnen duwen. Maar hoe dan ook: uitziend naar die hemel op aarde.

Ignace D’hert o.p.
2/03/2026

WAAROM WE GEEN AFBEELDING KUNNEN TONEN VAN HET WERK VAN MARC CHAGALL:
Marc Chagall overleed in 1985. In Europa blijft het auteursrecht op een kunstwerk beschermd tot 70 jaar na het overlijden van de maker. Dit betekent dat de werken van Chagall pas rond 2055 in het publiek domein vallen. Tot die tijd liggen de rechten bij zijn erfgenamen

Via deze link kan je het werk van Chagall bekijken > KLIK HIER