Het wordt vaak teveel
Dat het niet goed gaat in onze wereld is een open deur intrappen. We worden aan alle kanten geïnformeerd en geconfronteerd met dingen die mislopen. Het is een delicate en complexe materie om daar wat zicht op te krijgen en te kijken hoe we dingen kunnen veranderen ten goede. Je informeren is de eerste stap om zicht te krijgen op wat er gaande is.
En net door al die informatie wordt het vaak teveel. Je wordt overdonderd en je voelt je onmachtig om aan systemen iets te veranderen. Want hoe ga je als enkeling bv. iets fundamenteels kunnen veranderen aan een economisch systeem waarin vooruitgangsgeloof, de sterkste wint, winst maken ten koste van alles, de doodnormale manier van denken en werken is?
Betrokken
Waar mensen verstrekkende beslissingen nemen (denk maar aan oorlogen uitvechten, exploiteren en vernietigen van gronden voor commerciële doeleinden) die stapsgewijs worden uitgevoerd door anderen die richtlijnen/bevelen opvolgen. Zonder na te denken over de consequenties, omdat ze zo werkzekerheid hebben, carrière kunnen maken, enz. Hanna Arend was verrast toen ze op het proces van Eichmann (die verantwoordelijk was voor de deportatie van duizenden Joden in WOII) een klein mannetje zag staan, en niet een monster… Een kleine man die, zonder nadenken, meedraaide in het bureaucratisch systeem.
Vandaag, in onze maatschappij, kan je je niet onttrekken aan de gangbare systemen. Op één of andere manier zijn we, willens nillens, betrokken bij allerlei systemen. En wat kan je dan doen?
Enkel een kleine bijdrage
Ik denk dat ik jarenlang een grote denkfout gemaakt heb. Ik voelde me verantwoordelijk om van de wereld een betere plaats te maken. Ik was ervan overtuigd dat ik een grote bijdrage kon leveren. Mezelf grondig informeren, evenwichtige keuzes maken en consequent toepassen in mijn leven. Dit zou voor radicale veranderingen zorgen. Maar natuurlijk faal je in dat grote project: je kan niet altijd aan alle jezelf opgelegde criteria voldoen (vb. het prijskaartje van ecologische producten is voor veel portemonnees niet haalbaar). Ons systeem en de gangbare manier van denken kan je niet zomaar veranderen. Het vraagt tijd om ten gronde te veranderen.
Haalbare stapjes
Wat ik wel kan is kleine stappen zetten, haalbare stappen om dingen in mijn eigen leven te veranderen. Dat houdt ook in dat ik invloed kan hebben op een grotere schaal. Al was het maar om te laten horen en voelen dat ik niet akkoord ga. Jaren geleden gingen we betogen tegen de plaatsing van kernbommen in ons land. Natuurlijk wisten we dat dat weinig effect zou hebben op de politieke beslissing (en waarschijnlijk stonden die kernbommen er al). Onze pleegdochter vroeg zich af waarom we nog de moeite deden om te gaan betogen. Ik antwoordde haar dat dit het enige was dat wij als gewone burgers konden doen: laten horen en zien dat we niet akkoord gingen met de toestand. Dat we dit niet konden laten gebeuren zonder onze stemmen te laten horen.
De hoop op verandering, op ommekeer zit niet alleen in een onwankelbaar optimisme. Als ik zie hoe zoveel zaken mislopen, word ik moedeloos. Maar telkens opnieuw is er een appèl, iets dat mij hoop geeft dat niet alles verloren is. En dat zit voor een groot deel ook in mijn geloof. De verhalen in de Bijbel getuigen van ervaringen dat er steeds, ergens, een nieuw begin kan gemaakt worden als we erin blijven geloven.
Tekenen van hoop
Tekenen van hoop. Denk ze weg uit onze wereld … we zouden het niet uithouden met elkaar. De Bijbelse verhalen nemen ons mee in het voetspoor van mensen die de tekenen zien en telkens opnieuw beginnen, de moed niet verliezen, blijven hopen en geloven in goed leven voor allen. Oosterhuis zegt: de Bijbel heeft mij onverzoenlijke hoop geleerd.
Leren hopen
En toch is die hele Bijbel geen hoera-verhaal, geen sprookje van ‘en ze leefden nog lang en gelukkig’. Integendeel. We lezen over ellende, pijn, verdriet, onvervulde dromen, wraak en verraad, misprijzen, opstaan en weer vallen, kwaad en dood. Niets menselijks is de Bijbel vreemd. Echt niets. Gelukkig maar. Want is dat nu net niet de reden waarom we die Bijbelse verhalen blijven vertellen, lezen, leren? Ze nemen ons mee in het leven van mensen toen én nu, mensen van vlees en bloed die moeten omgaan met het kwaadste kwaad én het mooiste goede.
De psalmen zijn bij uitstek de plek waar mensen iets herkennen van wat ze meemaken in het leven. In die oude teksten mogen we mee klagen en jammeren; leren we nadenken over het leven; leren we hoe dankbaar te leven; gaan we mee op bedevaart; mogen we God danken en loven.
Psalm 112
Je zou gelukkig willen zijn:
stevig, vrolijk, rechtop,
goed werk, goed wonen, wat geld,
aardig worden gevonden
lief, je grote liefde vinden,
kinderen krijgen, gezonde, mooie,
dat zou je willen – wie niet?
Wil je ook goed zijn, betrouwbaar,
trouw, rechtvaardig, meedogend?
Een duistere zaak is de wereld
maar er zijn mensen van licht.
Gierig wreed zelfzuchtige dezen en genen maar er zijn mensen die geven en delen.
Er is kwaad en woester kwaad onstuitbaar maar er zijn mensen die de doem doorbreken.
Er zijn woorden gesproken
die werken ten goede, je hart versterken, je geweten scherpen.
Gelukkig wie ze zoekt te horen
en leeft om te volbrengen.
Een kwaadwillig mens wordt nooit gelukkig.
H.Oosterhuis – 150 psalmen vrij – 2011 Ten Have
Als individu bewust zijn van het kwaad dat geschiedt en stappen zetten om dat kwaad tegen te gaan. Het is kiezen voor menselijkheid in al haar gedaantes. Bewust kiezen. Hannah Arendt zegt hierover: het is een treurige waarheid dat het meeste kwaad wordt gedaan door mensen die niet kiezen tussen goed en kwaad. Niet alleen ons denken maakt ons menselijk maar ook ons handelen. En handelen doen we in en met een gemeenschap. Daar waar we onze stem laten horen.
Voeg commentaar toe