Biënnale van Venetië.
Kunst die verantwoordelijkheid neemt
“Zo goed en zo kwaad als het kan.” Het is een uitdrukking die ons allemaal bekend is. Het betekent dat je probeert het beste te doen, zelfs wanneer de omstandigheden verre van ideaal zijn. Het weerspiegelt de spanningslijn tussen goed en kwaad, tussen proberen en falen. En toch: in die spanning gebeurt vaak iets betekenisvol. Dat zag ik tijdens mijn bezoek in 2024 aan de Biënnale van Venetië.
De arena
De Biënnale is niet zomaar een kunsttentoonstelling. Het is een arena waar kunst en geopolitiek elkaar raken, uitdagen en soms zelfs confronteren. Laten we beginnen bij het Israëlisch paviljoen. Dat was gesloten. Niet vanwege technische problemen, maar uit keuze. Kunstenares Ruth Patir en haar team. Ze besloten pas te openen wanneer er een akkoord zou zijn over een staakt-het-vuren en de vrijlating van gijzelaars.
Creëren en veranywoordelijkheid nemen
Voor het paviljoen staan mensen stil. Niet om kunst te bekijken, maar om te luisteren naar een stil protest. Ruth Patir schreef op haar sociale media: “Als ik zo’n buitengewoon podium krijg, dan wil ik ervoor zorgen dat het telt.” Ze gebruikt haar kunst niet alleen om te creëren, maar om te getuigen en verantwoordelijkheid te nemen.
En dat raakt aan iets diepers. Kunstenaars zijn tegenwoordig vaak kritische stemmen in onze samenleving. Ze wijzen ons op macht, onrecht, en onze eigen vooroordelen. Ze laten ons zien wat er gebeurt in de wereld. Soms op manieren die wij zelf liever zouden vermijden.
Verhalen over uitbuiting
Neem nu het Nederlands paviljoen. Ook gesloten, maar om een andere reden: het dak was ingestort na een zwaar onweer. Een blik naar binnen liet een project zien met diepe historische wortels. Het kunstenaarscollectief Cercle d’Art des Travailleurs de Plantation Congolaise vertelt verhalen over uitbuiting, kolonialisme en armoede. Hun beelden zijn gemaakt van chocolade en palmolievet. Het zijn materialen die symbool staan voor de nog steeds bestaande ongelijkheid in de wereldwijde handelsketens.
Hun werk is gekoppeld aan een kunstcentrum in Congo, de White Cube, waar ze vechten voor economische en culturele rechtvaardigheid. Ook dit is kunst die verantwoordelijkheid neemt. Kunst die probeert het goede te doen, ondanks de slechte omstandigheden.
Het Russisch paviljoen
En dan is er het Russisch paviljoen. Na de invasie van Oekraïne besloten de geselecteerde kunstenaars om hun deelname op te zeggen, als protest tegen het beleid van hun eigen land. Het paviljoen wordt nu gebruikt door Bolivië, een land dat de geopolitieke arena betreedt met zijn eigen verhalen en kunstenaars. Ook zij brengen getuigenissen van onrecht, uitbuiting en hoop.
Uitgedaagd om verantwoordelijkheid te nemen
Voel je in deze voorbeelden ook een grondtoon van christelijke inspiratie? Het antwoord ligt in de kern van wat we geloven: Ons leven is een reis tussen goed en kwaad, tussen hoop en wanhoop. We worden uitgedaagd om te kiezen voor gerechtigheid, om verantwoordelijkheid te nemen en om – zoals Jezus ons leert – solidair te zijn met de kwetsbaren.
Zoek het goede, doe recht, wees barmhartig
Kunstenaars zoals Ruth Patir, het Congolese collectief, en de Russische dissidenten staan in dezelfde profetische traditie. Ze brengen dit tot uitdrukking op manieren die raken en soms schuren. Ze laten zien dat getuigenis niet alleen een religieus concept is, maar ook een universeel menselijk verlangen: om licht te brengen in de duisternis, om waarheid te spreken in een wereld vol onrecht.
Kunst mag dan niet zaligmakend zijn, maar ze kan ons wel herinneren aan onze roeping: Zoek het goede, doe recht, wees barmhartig. Zo goed en zo kwaad als het kan.
Bekijk je liever de video? > KLIK HIER
Wat sprak je aan? Deel het met de online community… Schrijf hieronder je commentaar >
Voeg commentaar toe