Als leerling uitgedaagd

Torfs in het Vaticaan

“Wie niet uitkijkt, praat binnen de muren van het Vaticaan nooit over geloof. Een mens zou vergeten dat het juist daarom gaat”. Aldus Rik Torfs in zijn boek “Het Vaticaan. Achter de schermen van de kerk”. Het boek is de neerslag van een aantal interviews die Torfs hield met kardinalen en andere hooggeplaatsen in het Vaticaan. De twee eerste zinnetjes waarmee hij het hoofdstuk “Geloof en gedachten” (p. 167) begint, roepen de spanning op die er is sinds het begin van de kerkgeschiedenis. Het gaat over de spanning tussen de kerk als instituut en als geloofsgemeenschap in het spoor van Jezus van Nazareth.

De kardinalen in het Vaticaan zullen de spanning wellicht anders aanvoelen dan de geseculariseerde gelovige vandaag. De gesprekken die Torfs voert met kardinalen van overal ter wereld gaan voornamelijk over de kerk als instituut. Dat “kerk” ook nog een andere betekenis kan hebben komt niet meteen ter sprake.

Vele kardinalen beleven geloof als een vanzelfsprekendheid in een veilige context. Hun positie in de kerk kan dat alleen maar versterken. De vanzelfsprekendheid waarmee ze over geloof spreken is ons vandaag helemaal vreemd geworden. Voor sommigen van de eminenties is de vraag over geloof gewoon overbodig: “het spreekt toch vanzelf”. Als kerk alleen instituut is, dreigt het enthousiasme voor Jezus van Nazareth ver zoek te zijn.

Nieuw élan

Er zijn in het verlengde van Vaticanum II nieuwe wegen gezocht die aansluiten bij het veranderd levensgevoel van die dagen. Nieuwe inzichten die het resultaat zijn van de geactualiseerde Bijbelstudie vinden heel wat bijval. Voor veel geïnteresseerde gelovigen ging een nieuwe wereld open. Met volle teugen putten ze inspiratie in een nieuwe interpretatie van de Bijbelse geschriften. Mensen laten het kerkelijk instituut voor wat het is en zoeken nieuwe wegen in studie- en gespreksgroepen. De vurigheid waarmee over Jezus van Nazareth gesproken wordt werkt voor velen aanstekelijk. Het is een levende bron van inspiratie. Ze beseffen zoveel beter wat het betekent in zijn voetspoor te treden.

Leerling worden

Het is nog steeds dezelfde vraag die zoekende mensen vandaag bezig houdt. Wat betekent het leerling van Jezus te zijn of te worden. Het is de centrale vraag die ook in Jezus’ dagen gesteld wordt. Daarom zijn de verhalen over de zending door Jezus nog steeds actueel. De evangelist Lucas wiens verhaal dit jaar als gids in de zondagsliturgie functioneert heeft daar zijn eigen accenten in gelegd. Hij vertelt dat Jezus samen met zijn leerlingen een weg gaat. De weg naar Jeruzalem. Onderweg probeert hij zijn leerlingen duidelijk te maken wat zijn bedoeling is en hoe hij zijn vrienden daarin kan betrekken. Hij gaat de weg van een pelgrim. Hij gaat naar de plaats die het hart is van de joodse gemeenschap.

Onvermijdelijke keuze

Jezus heeft zijn leerlingen voorbereid op mogelijke conflicten die niet alleen hem zelf maar ook hen te wachten staan. Hij beseft dat niet al zijn sympathisanten even gemotiveerd zijn om zijn voorbeeld te volgen. Er zijn mensen bij die gewoon uit nieuwsgierigheid zijn meegekomen. Er zijn ook de opportunisten die hopen op een of andere manier hun voordeel te kunnen doen. En er zijn uiteraard ook de leerlingen die hem willen navolgen. Jezus is duidelijk. Het wordt geen zondagse tuinwandeling. Hij heeft onder weg genoeg ruzies meegemaakt onder zijn leerlingen. De keuze zal ingrijpende consequenties hebben. “Denken jullie dat ik vrede ben komen brengen op aarde? Geenszins, zeg ik jullie, ik kom verdeeldheid brengen” Lc 12,51-53).

In het spoor van Jezus … toen

De intocht in Jeruzalem betekent het uur der waarheid. Lippendienst betekent niets. Het gaat over de concrete inzet die gevraagd wordt. De meelopers, nieuwsgierigen of opportunisten hebben het niet begrepen. Zij dachten dat iedereen zomaar kon aansluiten. Maar zo gaat het niet. Het helpt niet een grote mond op te zetten en te roepen dat je een echte gelovige bent.

Of dat écht is moet blijken uit de keuzes die je bereid bent te maken. Dat zal ieder voor zichzelf moeten uitmaken. Maar betrokkenheid op je medemens mag niet ontbreken. Eigenbelang mag niet je enig motief zijn. En neen, het wordt evenmin een lucratieve bezigheid. Jezus waarschuwt zijn leerlingen aan de hand van het beeld van de smalle poort. Wie een volgeling van Jezus wil zijn moet zichzelf klein kunnen maken om binnen te geraken. De intrede in het koninkrijk Gods is geen lachertje. Gedaan met de processie van mensen die alleen maar mee gekomen zijn uit nieuwsgierigheid of om de sfeer te proeven.

… en vandaag

Het ziet er vandaag niet zo heel anders uit dan het geval was in Jezus’ dagen. Ook vandaag zijn heel wat mensen “toevallig” in de kerk terecht gekomen. Voor sommigen betekent het dat ze recht hebben op een proficiat omdat ze “echte” gelovigen zijn. Dat betekent dan dat ze gedoopt zijn, hun communie hebben gedaan, misschien zelfs in staat zijn om de geloofsbelijdenis op te zeggen. Voor velen stopt het daar. Zij waren vooral gekomen voor de processie en de foto’s

Geen superheiligen

Jezus vraagt helemaal niet dat zijn volgelingen superheiligen zijn. Dat ze alles weggeven tot ze niets meer overhouden voor zichzelf. Hij vraagt dat niet. Hij vraagt wél dat zijn volgelingen een rechte lijn in hun leven volgen. Dat ze hun geweten laten spreken. Dat ze waarden vooropstellen waar ze niet van afwijken. Het beeld dat hierbij hoort gaat over de kameel die alleen maar door de smalle poort naar binnen kan wanneer eerst alle bagage van zijn rug wordt gehaald. De poort werd ook het “oog van de naald” genoemd. Symbool van de ballast die onze inzet voor anderen in de weg staat.

Goed nieuws

Een uitdaging is het inderdaad. Maar er is vooral ook ander goed nieuws. We zien rondom ons mensen die zonder iets van Jezus gehoord te hebben dezelfde keuzes maken die Jezus vraagt van zijn leerlingen. Mensen die niet eens gedoopt zijn. Die niets met de kerk te maken hebben. Maar die een menslievendheid in praktijk brengen die bewondering afdwingt.

We zien het gebeuren zowel binnen als buiten de kerk. De keuzes die gemaakt worden in het politieke leven, de inzet voor een sociaal gevoelige samenleving, mensen die gevangenen bezoeken, zieken verzorgen. Dat wil zeggen: overal waar mensen, ongeacht hun huidskleur, religie, politieke overtuiging of beroep zich inzetten voor een betere wereld, krijgt Jezus’ boodschap gestalte.

Samen onderweg

Niet iedereen binnen de kerk zal het daarmee eens zijn. Sommigen zijn in de eerste plaats met hun kerkelijke identiteit begaan. Het zogeheten revival van het kerkelijk leven is er niet vreemd aan. Wij zijn toch gelovigen, katholieken. Daaraan moeten we trouw zijn. Het belang van de kerkelijke leer mag niet onderschat worden. We kunnen niet zomaar om het even wie in onze gemeenschap opnemen. Het heet: “wie niet voor ons is, is tegen ons”. Dat is duidelijk.

Hoe anders klinkt Jezus’ reactie wanneer de leerlingen hun beklag doen dat ze iemand gezien hebben die in zijn naam een duivel uitdrijft zonder zich aan te sluiten bij Jezus. Zijn reactie naar zijn leerlingen toe is duidelijk: “Belet het hem niet (…) wie niet tegen ons is, is voor ons” (Mc 9,18-41). Jezus’ uitnodiging geldt voor allen, waar ze ook vandaan komen. Allen worden verwelkomd in de grote mensengemeenschap als gelijkwaardig; allen uitgenodigd aan de tafel van Gods barmhartigheid.

Ignace D’hert o.p.